Vodič kroz zemlje Lat. Amerike

Stigli ste (verovatno klikom na zastavicu pored imena zemlje) i do našeg vodiča posvećenog generalijama svih država Latineske Amerike sa Karibima

Nore feat. Nina SkyOvo je strana sa konciznim generalnim geografskim, kulturnim i ekonomskim činjenicama o državama Latinske Amerike sa Karibima. Što znači da pokrivamo 26 romanofonih (u kojima se govore jezici romanskog tj latinskog porekla) država, uklj. izuzetke kao što je Jamajka /Države: Jamajka/, zbog zajedničkih muzičkih uticaja. Prirodno, regioni severno od Meksika /Države: Meksiko/ ne spadaju u Latinsko Ameriku, uprkos demografskim projekcijama koje munjevito idu u prilog španskom jeziku (vidi: demografija).

Kažimo generalno da su u pitanju prostori neprekidne borbe za slobodu sa stalnim smenama vojnih diktatura i demokratskih režima. Globalni melting pot - mesto stapanja lokalne kulture sa tri globalno uticajna vektora: SAD, Evrope i Afrike.

Njihova ukupna površina 20.462.000 km2. Dok je populacija iz godine u godinu približava 1 milijardi. To je stavlja na dno liste najvećihih svetskih regija po gustini naseljenosti (do 30 ljudi na km²). Naravno, u svim zemljama se govore španski, portugalski i francuski jezici.

Argentina
tango, nueva-canción, chacacera, cuarteto, cumbia
zastava

Zemlja beskrajnih ravnica (pampas), stočarstva, tanga, Evite Peron i Horhe Luisa Borhesa.
www.argentina.com
www.buenosaires.gov.ar

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Buenos Aires 2.736.700 36 Peso 8.970

Španac Juan Dias de Solis je prvi stigao na obale reke La Plata 1516. Od 1810. počinju borbe protiv Španije za nezavisnost, a 1816. konačnao je proglašena nezavisnost i republika.

Barbados
zastava

Suverena ostrvska država u Malim Antilima, između Karipskog mora i Atlanskog okeana, uključena u Britanski komonvelt, sa engleskim kao zvaničnim jezikom. Zemlja tropske klime, turizma, šećerne trske, dobrog ruma i kriketa kao nacionalnog sporta. Na plantažama šećerne trske nastao je festival CROP OVER, proslava kraja sezone skupljanja i obrade šećerne trske, koji traje od sredine jula do sredine avgusta i predstavlja bogatstvo kulture Barbadosa, sa puno elemenata afro-kulture i urbanog karnevala (muzika, igra, raskošni kostimi). Dominiraju ritmovi kalipso i soka muzike.
www.barbados.gov.bo

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
Bridžtaun (Bridgetown) 432 0,278 Barbadski dolar 20.000
Britanska kolonija od 1627., u kojoj je ropstvo (većinskog crnačkog stanovništva) ukinuto 1834-1838., a nezavisnost stekla 1966. godine.
 
Bolivija
zastava

Na krovu sveta - altiplano i jezera Titikaka na Andima, spuštajući se sve do amazonskih prašuma; bogata kalajem, srebrom i vojnim diktaturama. Postojbina Kečua, Ajmara i Kueka.
www.bolivia.gov.bo

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
La Pas (La Paz) 1.084.400 8 Boliviano 1.000
Španski osvajači 1530-ih srušili vlast Inka i vladali sve do 1825. kada su sledbenici Simona Bolivara (po kome je ova zemlja dobila ime) proglasili republiku i nezavisnost.
Brazil
zastava

Zauzima skoro polovinu južnoameričkog kontinenta u njegovoj tropskoj zoni, sa rekom Amazon i njenim tropskim šumama - plućima planete. Zemlja kafe, gvožđa i drugih ruda, sambe i karnevala i brzog privrednog rasta.
www.brasil.gov.br
www.brazilmycountry.com

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Brazilija 756.096 201 Real (BRL) 10,000
Portugalac Pedro Alvares Kabral stigao je na obale Brazila 1500. godine. Portugalska kolonija sve do 1822. Mada je republika proglašena 1889., poslednja vojna diktatura je prekinuta tek 1985.
 
Čile
nueva canción, cueca, zapateado
zastava

"Zemlja nalik korici mača", po rečima moreplovca Magelana. Uska traka zemlje između obale Pacifika i najviših vrhova Anda (Kordiljera), duga 4.270 km i široka prosečno samo 180 km. Najveće svetske zalihe bakra i šalitre. Danas je najrazvijenija zemlja kontinenta.
www.chile.com

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Santijago de Čile 756.096 17 Peso (CLP) 4.800

Godine 1520. Magelan (tačnije Magaljanes) stigao do Vatrene zemlje - najjužnijeg dela Čilea i celog kontinenta. 1540. Španac Pedro de Valdivia preduzeo osvajačke pohode na Čile. Krajem 1811. počele su pobune protiv španske vladavine, a nezavisnost je proglašena 1818. Prva zemlja zapadne hemisfere gde su socijalisti došli na vlast izbornim putem 1970 (Salvador Aljende), da bi ga 1973. vojni prevrat generala Pinočea zbacio sa vlasti i zaveo krvavu diktaturu koja je trajala sve do 1989.

Dominika
zastava

Jedna od zemalja gde se i dalje intenzivno koristi (antilski) kreolski jezik.
www.dominica.com

mapa Dominika
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
Roso (Roseau) 750 72.000 Istočnokaripski dolar 14.280

1978 je dobila status uslovne nezavisnosti odnosno pridružene države u Britanskom komonveltu.

 
Kostarika
zastava

Uglavnom poljoprivredna zemlja Srednje Amerike (kafa, banane, šećer, pirinač). Politički najstabilnija demokratija u Centralnoj Americi; na obalama dva okeana, između Pacifika i Atlantika.
www.costarica.com

Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
San Hose 50.700 4 Colon 2.780

Španski kolonizatori stigli 1502. godine i vladali sve do 1821. kada je proglašena nezavisnost.

Kolumbija
zastava

Druga država po populaciji sa španskog govornog područja, nakon Meksika /zastava/. Iako je popularno poznata po proizvodnji kokaina, realnost je poprilično drugačija, te je ovo zemlja ekonomskog prosperiteta, sa razvijenom poljoprivredom, industrijom i finansijskim segmentom.
www.gobiernoenlinea.gov.co

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Bogota 1.138.914 46 Peso 2.600

Konkvistadori su stigli 1499 iniciravši period kolonizacije i osvajanja koji je rezultirao podkraljevinom Novom granadom (koja je uz Kolumbiju obuhvatala i današnju Venecuelu, Ekvador, severni Brazil i Panamu. Nezavisnost od španije je dobijena 1819.)

Kuba
zastava

"Najlepša zemlja koje su ljudske oči videle!", rekao je Kristobal Kolon (kod nas poznat kao Kristefor Kolumbo) kada je stigao na njene obale 1492. Zemlja šećerne trske i nikla. Bez nepismenih i visoke zdravstvene zaštite stanovništva, pesnika Hose Martija (Guantanamera) i Nikolasa Giljena, i romanopisaca Aleha Karpentijera i Kabrera Infantea.
www.cubagob.cu

Kuba
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Havana 110.861 11 Colon /

Španska kolonija do 1898. godine. Španski kolonisti su istrebili domorodačko stanovništvo i masovno uvozili crne robove iz Afrike (Afro-Kubanci, sa i danas prepoznatljivom autentičnom muzičkom kulturom). od 1959. sa socijalističkim poretkom Fidela Kastra i pod sankcijama, i pod višedecenijskim ekonomskim i političkim sankcijama SAD.

Dominikanska Republika
zastava

Zemlja na planinskom ostrvu Hispniola u Velikim Antilima (Antiljas), koje deli sa državom Haiti /Haiti/ na zapadnom krilu. Na ovo ostrvo je stigao Hristofor Kolumbo 1492. i tu osnovao prvo stalno naselje Evropljana u Americi (Santo Domingo, današnja prestonica zemlje). Poseduje prijatnu karipsku klimu. Poljoprivreda, rudarstvo i turizam su glavne privredne delatnosti. U sportu je čuvena po golfu i bejzbolu, a u muzici je proslavljaju tamo nastali merenge i baćata, uz salsu i rok.
www.dominicanrepublic.com

Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Santo Domingo 48.734 10 Peso 5.763

Kolumbo je celo ostrvo nazvao La Espanjola. Španska kolonija u kojoj je živeo i dominikanski sveštenik Bartolome de Las Kasas, poznat kao branilac indijanskog, domorodačkog življa protiv zloupotreba konkistadora. Španija je ostrvo kasnije prepusatila francuzima. 1804. crni stanovnici Haitija su se pobunili protiv Francuske, dok je deo koji se pripadao Dominikani 1809. ponovo postao španska kolonija. Dominikana je stekla nezavisnost od španskih (i, povremeno, francuskih) osvajača 1821. Zemlja je prolazila kroz periode žestokih diktatura, od kojih je najpoznatija po surovosti ona Rafaela Leonidasa Truhilja, između 1930. i 1960. I danas je to nestabilna demokratija.

Ekvador
mestizo, salsa, cumbia ...
zastava

Zemlja na obalama Pacifika koju preseca osa ekvatora kojoj duguje i ime. Naseljena raznovrsnim stanovništvom u kome dominiraju starosedeoci, ali uz značajan deo belog i crnačkog življa. Poljoprivredna, još uvek nedovoljno razvijena zemlja, bogata bananama, kafom, šećernom trskom, naftom, gasom i metalima.
www.vivecuador.com
www.purecuador.com

Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Kito (Quito) 283.561 12 Sucre 1.530

Godine 1526. španci Pisaro i Dijego de Almagro stigli su u Ekvador kao konkistadori (osvajači). Od 1809. traju borbe za nezavisnost ove kolonije. A 1822. proglašena je nezavisna republika. U novijoj istoriji zemlja vojnih diktatura i nestabilne demokratije.

El Salvador
zastava

Mala (površinski slično Vojvodini) no gusto naseljena država u Centralnoj Americi planinskog reljefa sa tropskom klimom. dominantna privredna grana je proizvodnja kafe.

Salvador
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
San Salvador 21.041 8 Colon 1.850

Nezavisnost dobija 1821 i dok nije proglašena republika 1941. pripadala je ujedinjenim srednjoameričkim provincijama Meksičkog carstva Iturbida. Poput drugih malih država u regionu, česte su bile diktature i nasilne promene vlasti. Interesima kapitalističke oligarhije se suprotstavljala levičarska planinska gerila. Sredina 1990-ih se smatra za period izlaska iz krize sa demokrtskim izborima pod okriljem Ujedinjenih nacija, i na kojima prvi put učestvuje levičarska partija.

Gvatemala
punta, nueva cancion, mariachi, salsa ...
zastava

Zemlja buntovnih naslednika civilizacije Maja i večitog proleća. Bogata spomenicima starih srednjoameričkih kultura. španski konkistadori pod vođstvom braće Alvarado su tamo stigli početkom 16 veka. Nezavisna republika je od 1821, ispunjena nizom revolucija i gerilskih pokreta do dnašnjeg dana. Poznata po intervencijama vojske i paravojnih formacija iz SAD.

Gvatemala
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
Gvatemala 108.899 15 Quezal 3.302

Za borbu protiv genocida prema svojim zemljacima Rigoberta Menchu dobila je nobelovu nagradu 1992. Česti zemljotresi i vulkani, nac. parkovi prirode sa Svetske lidte kulturnog nasleđa i sa Nobelovom nagradom za književnost (1867, Miguel Angwl Asturias).

Haiti
compas, méringue ...
zastava

Zauzima zapadnu polovinu ostrva Hispanjola u Velikim Antilima. Dominantno crnačko stanovištvo govori francuski. Poznata po Vudu religiji. Jedna od najnerazvijenijih zemalja u svetu, sa dugim periodima diktature od kojih je najpoznatija Divalijea i njegovog sina.

Haiti
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Porto Prins
(Port Au Prince)
27.750 9,7 Gourde (HTG) 758

Nezavisnost od Francuske izborio je Tusen Luventir 1804.: to je prva moderna republika u Latinskoj Americi na čelu sa pomenutim.

Honduras
garifunas, rachera, salsa, merengue, reggae, reggaeton ...
zastava

Stara kultura Maja ostavila je svoje tragove do danas. Bogata šumama, kafom, tropskim voćem, šećernom trskom i mineralima. Kolumbo je bio prvi evropljanin koji je stigao na obale Hondurasa 1502. godine. Postao je nezavistan od Španije 1821., sa nizom građamskih ratova i borbi protiv severnoameričkih kompanija koje kontrolišu proizvodnju banana.
Bogati biodiverzitet je na listi Svetske kulturne baštine.

Honduras
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Tegucigalpa 112.088 6 Lempira 730

...

Jamajka
mento, ska, reggae, dub...
zastava

Ovo ostrvo ispod (čitaj: južno od) Kube /Države: / nam je interesantno jer je bila engleska kolonija i time doslovce ne spada u Latinsku Ameriku. Ali LatiNet uzima da te granice ne važe za muziku, pa je ovo ostrvo postalo središte autentične i skoncentrisanije muz. produkcije, globalno.

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Kingston 10.991 3 Dolar Jamajkano 1.680

...

Meksiko
mariachi, ranchera, norteño, banda, san jericho, corrido, mexican danzon, bolero ...
zastava

Velika država burne istorije sastoji se od 31 federalne republike (plus Savezni distrikt - prestonica) sa bogatim nasleđem predkolumbijanskih kultura (Olmeci, Tolteci, Maje, Kiće, Asteci, Sapoteci). Bogat kosmogonijskim mitovima, piramidama i starim gradovima koji su bili veći i bogatiji od evrpskih (Tenoćtitlan). Među vodećim proizvođačima nafte i srebra u svetu danas. Sjajni slikari (Sikeiros, Dijego Rivera, Orosko, Tamajo), pisci (knjiga domorodaca Ćilam Balam, Ines de la Kruz, Karlos Fuentes, Oktavio Pas, Huan Rulfo) i raznovrsna muzika.

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Meksiko DF 1.972.547 118 Nuevo peso 3.970

Prva moderna revolucija u 20 veku (1910-1929, sa Franciskom Viljom i Emilijanom Sapatom)

Nikaragva
merengue, palo de mayo, garifuna, salsa, bachata, marimba, punta, tango ...
zastava

Ova primarno agrikulturna zemlja je najveća država u centralno-američkom zemljuzu. Ali je takođe i jedna od najsiromašnijih, mada je u skorašnjoj istoriji povukla dosta pozitivnih poteza. Plantaže kafe, banane i šećerna trska dominiraju raznim delovima države. Mešavina kulturnih tradicija rezultirala je diverzitetom u umentosti i književnosti. Predstavnik potonjeg je pesnik Ernesto Cardenal.

Nikaragva
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
Managua 130.000 5 Cordoba 410

Španci su ovu regiju osvajali tokom 16. veka. Od dobijanja nezavisnosti od Španije 1821. zemljom su harali politčki nemiri i neredi, pučevi, što je rezultiralo velikom Nikaragvanskom revolucijom '60-ih i '70-ih prošloga veka. Narod je decenijama ispaštao u borbama između lokalno levih Sandinista i severno-američkih plaćenika "Contras".

Panama
cumbia, salsa, punta ...
zastava

Republika na prevlaci koja spaja Severnu i Južnu Ameriku. Njene prašume su bogate tropskim biljkama, životinjama, kroz koje prolazi čuveni Panamski kanal otvoren 1914 i koji spaja Atlantski sa Pacifičkim okeanom.
Republika sa čestim građanskim ratovima i vojnim intervencijama SAD.

Panama
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
Panama siti 75,517 4 Balboa (PAB) 9,526

Španac Rodrigo de Bastidas stigao je u Panamu 1501. godine u potrazi za zlatom a sledeće godine, ovu prevlaku posetio je i Kolumbo.

Paragvaj
guarania, danza paragvaya ...
zastava

Kontinentalna zemlja na tromeđi Brazila /zastava/, Argentine /zastava/ i Bolivije /zastava/. w

mapa
Gl. grad: Povrąina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita:
Asunsion 406.752 6,8 Guarany 4,500

Nezavisnost od španske imperije izvojevala 1811.

Peru
afro-peruvian, huayño ...
zastava

Središte najstarijih andskih civilizacija (Čavin, Naska, Močika, Činu), dok je sa Inkama (čija je prestonica bio grad Kusko, uz staro naselje Maču Pikču u Andima) zaposeo velike delove Južne Amerike-od Ekvadora, preko Bolivije, do Čilea i Argentine, sa putevima kakve Evropa nije imala u 16. veku. Te civilizacije su razorili španski kolonizatori tokom 16. veka. Simbol nacije je lama (ovca-kamila, veličine jelena). Vrlo bogat izvorni muzički folklor. Ko prati književnost zna za modernog pesnika Sesara Valjeha i nobelovca (za 2010) Marija Vargasa Ljosu. Levičari su čuli za Marksovog savremenika i feministkinju Floru Tristan, Hosea Karlosa Marijategija ili za gerilski pokret Sendero luminoso (Svetla staza) iz 80-ih i 90-ih godina prošlog veka. Beograđani znaju za brane, hidroelektrane i druge građevine koje je ''Energoprojekt'' gradio u Peruu poslednjih decenija, u kome su brojni njegovi graditelji našli i svoje bračne partnere.

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Lima 1.285.216 25 Nuevo Sol 2.460

Peru postaje nezavisna republika 1821. Početkom 21. veka ima i prve predsednike domorodačkog porekla (indiosa Ajmara i Kečua ).

Portoriko
reggaeton, bomba, plena, tropikeo salsa, danza ...
zastava

Iako pripada teritoriji SAD, stanovnici ostrva nemaju pravo glasa jer nema status nezavisne države.

Portoriko
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
San Huan 8.897 4 Dolar 8.320

Autonomiju od španije dobio 25. novembra 1897 a prispojen SAD odmah naredne godine.

Surinam
...
zastava

Površinski najmanja suverena država u celoj Latinskoj Americi.

Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
Paramaribo 163,821 0,5 Surinamski Dolar (SRD) 8,853

 

Trinidad i Tobago
zastava

Za razliku od zemalja u regionu, privreda na ovoj ostrvskoj državi je industrijski orijentisana.

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($):
Port of Spain 5.131 1 Dolar 17.158

Nezavisnost stekla 1962, a republika postala '76.

Urugvaj
zastava

Na obali Atlantskog okeana odmah ispod Brazila /zastava/, smeštena je druga najmanja država (posle Surinama) u J. Americi, poznata po prirodi, tangu i futbalu. Polovina stanovništva živi u prestonici Montevideo, koja je kao utvrđenje podignuta od strane španaca u ranom 18 veku. 1603 su španci doneli stoku čije su prerađevine, zahvaljujući blagoj klimi, vodeći privredni segment uz ratarstvo i razvijenu hemijsku industriju.

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Montevideo 176.215 3,5 Peso 15.180

Španci su u današnji Urugvaj stigli 1516, ali su lokalni otpor i manjak dragocenih metala uticali da njihovo prisustvo u regionu bude ograničeno tokom 16. i 17. veka. Nezavisnost je stekao u periodu od 1811 do 1826, tokom četvorostrane borbe između Španije, Portugala, Argentine i Brazila.

Venecuela
zastava

Velika država na severnoj atlantskoj obali Južne Amerike. Teritorija se prostire od Anda na zapadu, preko Ljanos ravnica severno ka karipskoj obali, tropskih prašuma Amazonskog basena na jugu, sve do Orinoko delte na Atlantiku, odlikuje je kulturni i biološki diverzitet. Zemlja u kojoj je Simon Bolivar ('libertador', oslobodilac) počeo kontinentalni oslobodilački rat protv španske imperije. Reč Vencuela vuče korene od naziva „mala Venecija“, kako su prvi kolonizatori doživeli domorodačka naselja na sojenicama.

mapa
Gl. grad: Površina: Populacija: Moneta: B.N.P. per capita ($): Himna:
Karakas 912.050 23 Bolivar 3.500

Kolonizuju je španski konkistdori 1522. uz znatan otpor starosedeoca. Među prvim španskim kolonijama koje su izvojevale nezavisnist, 1811, kao deo federacije Gran Colombia. Da bi punu samostalnost bila proglašena 1830. Poput mnogih zemalja u ovom delu sveta kroz istoriju je prate mnogobrojna politička previranja i diktature.

Autori:
i Dušan Inđić

LatiNet logo
Poslednja izmena:
2017-10-12