Vodič kroz popularni ples XX veka

Do kraja 19. veka, sa porastom broja javnih plesnih dvorana, valcer je postao ples za sve. S dolaskom 20. veka, različiti plesovi su se sa velikom lakoćom kretali između raznih socijalnih klasa. U 20-tom veku razlike u plesnim stilovima koje su se odnosile na "ko" i "gde" ih izvodi praktično su nestale. Tzv. pop (popularna) muzika sa fonografskih ploča ili sa radija, i brojni primeri plesnih zvezda koje su se pojavljivale na pozornici, filmu i televiziji postali su dostupni skoro svakome. Ovakvi uslovi su isprva proizveli uniformnost plesova kroz celo društvo. The Official Board of Ballroom Dancing, udruženje instruktora plesa, osnovano je u Engleskoj 1929 da bi se standardizovale plesne tehnike i regulisala takmičenja. Istovremeno, društveni ples, sada s pravom nazivanim popularnim plesom, u sve većoj meri je odbijao regimentaciju. Plesači, pogotovo mlađi, zaključili su da im više odgovaraju improvizovani koraci i paterni (redosledi) nego unapred propisane rutine. Tražeći razne načine za izražavanjem, prigrlili bi nove plesove, ubrzo iscrpli svoj interes u njima, i odbacili ih zarad još novijih formi. Popularni ples je postao fenomen koji se rapidno menja.

Partnerski ples

Glavna inovacija bilo je predvodništvo od strane Amerika u inovaciji plesova i davanju celom svetu. Glavni izvori su bili u plesu američkih crnaca, najvećim delom sa pozornica i iz Latinske Amerike. Ovi potonji su bili zasnovani na spoju Iberijske (španske) muzike i ritmičkih elemenata donetih iz Afrike. Prvi veliki spoj sa starijim evropskim formama desio se 1910. sa dolaskom Tanga u severno američke i evropske plesne dvorane. Tango je postao izuzetno popularan u evropskim dvoranama srednjih i gornjih društvenih klasa kada su menadžeri hotela i drugih okupljališta krenuli da prave "Tango čajenke". Na njima, ovaj ples je prvo bivao predstavljen od strane profesionalnog para, za kojim je sledila klijentela koja je uživala u njegovom suzdržavajućem ritmu i smelim koracima. Plesom se moglo ovladati relativno lako. On je predstavljao opravdanje, isto kao i valcer, za bliski kontakt sa partnerom.

Otprilike u isto vreme, jedan još moćniji ritam počinjao je da odjekuje dvoranama. Džez muzičari iz južnih i karipskih SAD postepeno su širili zvuk bluza, sa njegovim sinkopiranim ritmovima i improvizovanom svirkom, svetom društvenog plesa. 1913 godine, na reviji Ziegfeld Follses, komičar-plesač Harry Fox začeo je originalni fox-trot. Jedinstveno sinkopiranje njegove muzike i jednostavnost koraka odmah su podigle entuzijazam publike. Taj potencijal su brzo uvideli instruktori plesa i on se brzo širio pre dolaska I svetskog rata 1914. Koraci su polako bivali standardizovani, najvećim delom zahvaljujući poznatom plesnom paru Vernonu i Ireni Castle. Fokstrot je ostao popularan i primenljiv ples sve do danas.

Foxtrot plakat, circa 1914Tokom I svetskog rata, u Evropi je rasla popularnost džeza, posebno kroz uticaj američkih vojnika. Kada je 1918 došao mir, američki filmovi, mjuzikli i revije, kao i plesači i svirači, dobili su nastupe širom Evrope. Nije trebalo mnogo da se nauče Fokstrot, Boston (varijacija valcera) i One-step (brzi fox-trot). Ali su za ostale bili potrebni majstori plesa pre nego što bi dobili na popularnosti ili čak bili viđeni u evropskim plesnim dvoranama, kao npr.: Shimmy 1923, sa svojim tresenjem tela; 1925. Čarlston sa divljim pokretima nogu; i black bottom i bluz 1926. - prvi sa uočljivo zavijenim potezima, drugi sa vrlo bliskim kontaktom.

Naslovna strana casopisa LifeOvi plesovi takođe potiču od američkih crnaca. Data im je teatralna forma bez gubljenja na spontanosti. Muzičari i plesači su koristili štampane instrukcije i note samo kao polaznu tačku za improvizaciju koja je davala individualnost njihovim nastupima. Međutim, za takvu individualnost nije bilo mesta u engleskim i drugim plesnim dvoranama. Tamo se još uvek očekivalo "dekorisano" ponašanje i mnogi plesači su bili suviše samosvesni da bi se prebacili u spontano plesanje. džez plesovi su tako odgurani u stranu dolaskom novih kubanskih ritmova, kao što je bila rumba tokom 1930-ih. Nakon izvesnog sofistiranja i regularizacije, rumba je, kao i tango pre nje, predstavljena u javnim dvoranama od strane izvođačkih plesnih parova, koji bi potom podijum prepustili gledaocima.

Tokom ranih 1930-ih neke plesne hale pokušale su da ponovo ožive grupni ples, što je bila reakcija na pad posećenosti. Na ovim plesnim večerima, određeni broj parova je izvodio popularni ples prateći pažljivo prepisane paterne na podijumu, dobrim delom u maniru corps de ballet. Ali je ova ideja imala odziva samo među plesačima stručnjacima, što je dovelo do "plesa u formacijama" izvođenog u dvoranama ili na pozornicama od strane profesionalaca. Običan čovek sa ulice nije imao želje da bude "regrutovan" na ovaj način.

Tradicija plesnog vođe se nastavila, pogotovo u Evropi, gde je on postao master of ceremony (MC) u plesnim dvoranama ili hotelskim salama. Mnogi od te gospode uticali su na generacije koje dolaze. Tokom ranih decenija prošlog veka, pokrenut je veliki broj plesnih studija u gradovima SAD i u Engleskoj, ali se po Kontinentalnoj Evropi stvar nešto slabije razvijala. Vlasnici takvih studija su nagovarali lokalne vlasti da se sve plesne sesije licenciraju i regulišu, da bi time njihove dvorane dobile na ugledu u zajednicama.

Takozvani Engleski stil asocijacije The Official Board of Ballroom Dancing porasao je sa prvim međunarodnim mečom: između engleskih i danskih plesača 1934. On je bio poznat po eleganciji, dostojanstvu i relativnoj jednostavnosti. Svuda gde su plesači, instruktori i menadžeri osećali da su formalne tehnike plesa bile jedina stvar koja je bitna, on je postao prihvaćeni standard i bivao korišćen od strane treniranih plesača u glavnim plesnim dvoranama sva pet kontinenta. Nacionalna i međunarodna takmičenja bila su rigidna, a svetsko prvenstvo u plesu je bilo visoko vrednovano. Međutim, takav ples, kao i formacija, više se nije mogao smatrati popularnim plesom.

Boomps-a-Daisy posterPlesači koji su tragali za uživanjem pre nego za regimentacijom prosečnog plesnog podijuma našli su novi užitak u Lambeth hodu, predstavljenom u Engleskoj 1937. Potekao od strane komedijaša Lupino Lanea i popularnog mjuzikla Me And My Girl, brzo je postao popularan ne Britanski mostrvima. Malo se razlikovao od parade sa izigravanim prelazima i bliskim gestovima koji su dopuštali parovima nešto više od suzdržanog držanja u stavu. Štaviše, muzika je imala sve elemente londonskih uličnih pesama. Ta prijaznost je prvo privukla kokni londonce, zatim njihove drugove iz vojske, i na kraju strance koji su živeli na Britanskim ostrvima tokom II svetskog rata. Takođe su postala popularna još tri slična kokni plesa Boomps-a-Daisy, Under the Spreading Chestnut Tree i Hokey-Cokey, gde je poslednji zasnovan na dečijoj igri.

It's Swing Time!Pred sam početak II svetskog rata, 1939, Jitterbug je pronašao put preko Atlantika. Jitterbug poster by William JohnsonOmiljen u SAD tokom 1930-ih, on se sastojao iz improvizovanih okreta, uvrtanja, dizanja i drugih atletskih poteza između mladalačkih partnera. On je evoluirao u manje akrobatski swing i jive, karakteristične za eru velikih bendova (Big Band era). Pravi džez ples, iz koga je dobijen Jitterbug, nije se dopao evropskim menadžerima, zbog svojih divljih i improvizovanih elemenata. Još jedan element iz 1930-ih u SAD bio je Plesni maraton, u kome su se partneri takmičili za novčanu nagradu tako što su morali da nadigraju sve ostale parove u non-stop plesu. Ovaj fenomen nije uspeo u Evropi zbog mogućnosti gubljenja dozvole za rad dvarana.

II svetski rat je doveo do finalne podele u klasičnoj raspodeli u okviru popularne muzike. On je takođe oslabio položaj koji su plesni instruktor i menadžer sale držali na sceni društvenog plesa, još od vremena kada su Provincijski trubaduri tražili učešće na izvedbama caroles. U Nemačkoj, celokupan društveni ples je bio zabranjen, kao i u I svetskom ratu, ali je u Engleskoj ples postao oslobodjenje za osobe koje žive pod stresom, tada često u podzemnim skloništima. Tamo je pesma koja bi se pomaljala iz radija unela atmosferu i dovela do spontanog plesa. Pod takvim okolnostima ples je ponovo postao društvena aktivnost.

Period posle II svetskog rata

Nakon 1945, popularni ples postao je u sve većoj meri bez, a možda i sasvim bez, potrebe za estetskom teorijom formalne tehnike. Plesovi su se učili direktnim posmatranjem drugih plesača na plesnom podijumu, filmu ili televiziji. Kao proizvod revolta protiv restrikcija rata kao i protiv društvenog plesa, omladina je unela sopstvene ideje u plesne dvorane, diskoteke, kafée i na sva ostala mesta gde su se skupljali zarad socijalizacije. Oni su improvizovali kako ih je muzika ili njihov duh pomerao. Tako su plesali za vreme rata, i tako su nastavili da plešu: na duboki glas crnaca, vokaliste koji šapuću u svoje mikrofone, i uz reski ritam električnih gitara. Bilo da je to bio Jive, Rock'n'Roll, Twist, Frug ili neki novi ples u trendu, bilo da su u pitanju bili muzičari nekih od stotina rok ili pop grupa, ili folk pevača sa njihovim pesmama protesta, plesači su voljno tragali za novim načinima da se zabave, da zaborave na brige. Trepereća stroboskopska svetla u mnogim tinejdžerskim diskotekama zamrzavaju njihove figure u vremenu i prostoru.

preveo i priredio iz Enc. Britanika:
Dušan Inđić (Luigi)